İsviçre, tarihinde en büyük silah alım sözleşmelerinden biri olan F-35A savaş uçağı projesinde derin bir krize girdi. Son 10 günde yaşanan gelişmeler, “sabit fiyat” vaadinin gerçekte hiç var olmadığını ortaya koydu ve siyasi tartışmaları alevlendirdi.
8 Eylül Raporu: “Sabit Fiyat Hiç Anlaşılmadı”
8 Eylül 2026’da Ulusal Konsey Yönetim Komisyonu 95 sayfalık raporunu yayımladı. Rapor net: İsviçre ile ABD arasında 36 adet F-35A için toplu ve sabit fiyat hiç müzakere edilmemiş ve sözleşmeye bağlanmamıştı. Savunma Bakanlığı ve eski Savunma Bakanı Viola Amherd ise yıllarca Parlamentoya ve kamuoyuna “6 milyar İsviçre frangı sabit fiyat” mesajını vermişti.
Komisyon, müzakerelerin yetersiz denetlendiğini, bilgi akışının geciktiğini ve departmanın riskleri yeterince yönetemediğini eleştirdi. Eski proje sorumlusu Darko Savic de eleştirilerin hedefinde. Armasuisse’nin Ağustos 2024’te ek maliyet risklerini fark ettiği, Amherd’in bilgilendirildiği ancak Federal Konsey’in Mart 2025’te, Amherd’in istifasından sonra tam olarak haberdar edildiği belirtildi.
Maliyet Patlaması ve Sipariş Kesintisi
ABD, 2025 ortasında enflasyon, hammadde fiyatları ve üretim maliyetleri nedeniyle ek 650 milyon ile 1,3 milyar frank talep etti. Federal Konsey, halkın 2020’de onayladığı 6 milyar franklık çerçeveyi korumak için siparişi 36’dan yaklaşık 30 uçağa indirdi ve 394 milyon frank ek kredi istedi. Bu tutar, mevcut bütçeyle 30 uçağı mümkün kılıyor; 36 uçağı korumak için yaklaşık 1,1 milyar frank ekstra gerekiyor.
Sağ partiler, UDC/SVP ve PLR 15 Eylül civarındaki oylamada krediyi 1 milyar frank seviyesine çıkarıp 36 uçağı korumayı hedefliyor. Sol partiler, SP ve Yeşiller ise “skandal” ve “halkın yanıltılması” diyerek alımın durdurulmasını veya parlamenter soruşturma komisyonu kurulmasını istiyor. Merkez-sağ çoğunluk şimdilik tam soruşturmaya sıcak bakmıyor.
Teknik Sorunlar da Masada
Aynı dönemde F-35’in TR-3 versiyonunun hâlâ tam savaş kabiliyetine sahip olmadığına dair raporlar gündeme geldi. ABD hesap mahkemesi verilerine göre Block 4 modernizasyonu yıllarca gecikmiş ve maliyetler milyarlarca dolar artmış durumda. İsviçre uçakları henüz teslim edilmedi; ilk 8 uçağın 2027 ortasından itibaren ABD’de eğitim için kullanılması, İsviçre’ye gelişin 2028’den itibaren başlaması planlanıyor. İlk gövde ve kanat parçalarının İtalya’da montajı Eylül başında duyurulmuştu.
Siyasi ve Diplomatik Yansımalar
Rapor, İsviçre’nin imajına “yıkıcı” etki yaptığı eleştirilerine yol açtı. Eski Bakan Amherd henüz kamuoyuna açıklama yapmadı. Federal Konsey’in rapora 11 Aralık 2026’ya kadar yanıt vermesi bekleniyor. Proje devam ediyor: Ruag bakım altyapısına yatırım yapıyor, offset projeleri sürüyor. Ancak hem fiyat hem kabiliyet belirsizlikleri, “İsviçre F-35 çıkmazı”nı ülkenin en sıcak savunma tartışması haline getirdi.
Halkın onayladığı bütçe aşıldı, vaat edilen sabit fiyat yoktu, uçak sayısı düştü ve teknik hazırlık soru işaretleri devam ediyor. 15 Eylül’deki Parlamento oylaması ve Federal Konsey’in yanıtı, krizin seyrini belirleyecek.
